Təvafı bitirən zəvvarın qarşısında ümrənin ikinci böyük əməli dayanır: Səfa və Mərvə təpələri arasında yeddi dəfə gediş-gəliş. Bu əmələ səy deyilir. Qrupla gedənlər bu mərhələyə çox vaxt yorğun çatır, çünki təvaf arxada qalıb, ayaqlar ağrıyır, saatın da nə vaxt olduğu yadda qalmır. Səyin necə ediləcəyini əvvəlcədən bilmək həmin anda çox şeyi asanlaşdırır.
Səy nədir?
Səy sözü lüğətdə çalışmaq, tələsmək mənasını verir. Əməl olaraq Məscidül-Həramın içindəki Səfa və Mərvə təpələri arasında yeddi şövt etməkdir. Səfadan Mərvəyə getmək bir şövt sayılır, Mərvədən Səfaya qayıtmaq ikinci şövt. Beləcə yeddinci şövt Mərvədə bitir, Səfada yox.
Bu əməlin kökü Hz. Hacərin öz körpə oğlu İsmayıl üçün su axtardığı günlərə bağlanır. Susuz səhrada iki təpə arasında qaçan ananın addımları bugün yeddi şövt şəklində təkrarlanır. Zəmzəm quyusunun həmin axtarışın ardından açıldığı rəvayət olunur.
Təvafla səy arasında nə edilir?
Təvaf bitən kimi dərhal Səfaya qalxılmır. Arada bir neçə əməl var və zəvvarlar ən çox burada çaşır:
- Təvafdan sonra iki rükət namaz qılınır. Ənənəvi yeri Məqami-İbrahimin arxasıdır, lakin oranın izdihamı adətən keçməyə imkan vermir. Belə halda məscidin boş bir yerində qılmaq olar.
- Zəmzəm suyu içilir. Məscidin hər mərtəbəsində soyuducu krantlar və bir dəfəlik stəkanlar var.
- Mümkünsə Multəzəmə yaxınlaşıb dua edilir. İzdiham çoxdursa bunu uzaqdan etmək kifayətdir.
- Sonra Səfa qapısı istiqamətinə yönəlinir. Məscidin içindəki lövhələrdə Səfa və Mərvə istiqamətləri yazılıb.
Təvafın özü ilə bağlı tipik qüsurları təvaf zamanı ən çox edilən səhvlər yazısında topladıq, səydən əvvəl bir dəfə göz gəzdirmək faydalıdır.
Səy addım-addım
- Səfa təpəsinə çıxırsınız. Kabeyi-Muazzamaya tərəf dönüb təkbir deyir, əlləri qaldırıb dua edirsiniz.
- Mərvə istiqamətində yola düşürsünüz. Bu, birinci şövtdür.
- Yolun ortasında yaşıl işıqla işarələnmiş bir sahə var. Kişilər iki yaşıl nişan arasında addımlarını sürətləndirir, qadınlar isə adi yerişlə keçir.
- Mərvəyə çatanda yenə Kabe tərəfə dönüb dua edirsiniz. Geri qayıdış ikinci şövtdür.
- Bu qayda ilə yeddi şövt tamamlanır. Son dayanacaq Mərvədir.
Yol boyu oxunacaq duaların siyahısı qrup rəhbərlərində olur. Ancaq dua üçün ərəbcə mətn bilmək şərt deyil, öz dilinizdə istədiyinizi istəyə bilərsiniz. Uşaqlı ailələr üçün praktik bir məsləhət: Səfa və Mərvə tərəflərində görüş yeri təyin edin, çünki axın içində bir-birini itirmək asandır.
Məsafə, vaxt və hansı mərtəbəni seçmək
Səfa ilə Mərvə arasındaki məsafə təxminən yarım kilometrdir. Yeddi şövt ümumilikdə üç kilometrə yaxın yol edir. Rahat addımla bir saata yaxın vaxt aparır; izdiham azdırsa daha tez bitir, Ramazanda və cümə axşamlarında isə uzana bilər.
| Mərtəbə | Kimə uyğundur |
|---|---|
| Zirzəmi və birinci mərtəbə | Sərin, kondisionerli. Piyada gedənlərin əsas axını buradan keçir |
| İkinci mərtəbə | İzdiham nisbətən az, dayanıb dua etmək üçün daha rahat |
| Üst mərtəbə və dam | Təkərli kürsü ilə gedənlər, yaşlılar və sakitlik istəyənlər |
Məscidin içində istiqamətini itirmək çox adi haldır. Qapılar, mərtəbələr və keçidlər barədə Məscidül-Həramda yolunu necə tapmalı yazısında ətraflı yazmışıq.
Səydə ən çox edilən səhvlər
- Şövtü səhv saymaq. Ən geniş yayılmış səhv gediş-qayıtmanı bir şövt saymaqdır. Bu halda zəvvar yeddi yerinə on dörd dəfə yol gedir və səyi Səfada bitirir.
- Təvafı tamamlamadan səyə başlamaq. Ardıcıllıq pozulduqda əməl yenidən edilməli olur.
- Qadınların yaşıl sahədə qaçması. Sürətli yeriş yalnız kişilərə aiddir.
- Axını kəsmək. Yolun ortasında dayanıb uzun dua oxumaq arxadan gələnlərə mane olur. Dua üçün Səfa və Mərvə tərəflərindəki geniş sahələr var.
- Saç kəsməyi tələsdirmək. Yeddinci şövt bitmədən saç kəsdirmək ümrəni tamamlamır.
- Su almamaq. Üç kilometr yol qapalı məkanda belə susuzluq yaradır. Zəmzəm krantları yol boyu var, istifadə etməyə çəkinməyin.
Sayda şübhəyə düşsəniz, az olan rəqəmi əsas tutub davam etmək məsləhət görülür. Qrupla gedirsinizsə, şövtləri ucadan sayan bir nəfər təyin etmək çaşmanın qarşısını alır.
Təkərli kürsü, yaşlı və xəstə zəvvarlar üçün
Səy üçün təkərli kürsü icarəsi məscidin içindən mümkündür. İki variant var: kürsünü özünüz və ya yoldaşınız sürür, ya da işçi tutursunuz. Üst mərtəbələrdə kürsü üçün ayrılmış zolaqlar var, aşağı mərtəbədəki piyada axınına düşməmək üçün oranı seçmək daha rahatdır. Elektrik kürsüləri də var, lakin sayı məhduddur və izdihamlı günlərdə növbə yaranır.
Yaşlı valideynlə gedənlər üçün hazırlıq mərhələsindən başlayan bir neçə məsləhəti yaşlı valideynlə ümrəyə getmək yazısında vermişik.
Həlq və təqsir: ümrənin son addımı
Yeddinci şövt Mərvədə bitdikdən sonra ümrənin bir əməli qalır, saçın kəsilməsi. Kişilər üçün iki yol var: başı tam qırxdırmaq, buna həlq deyilir, və ya saçı qısaltmaq, buna təqsir deyilir. Qadınlar saçını qırxdırmır, saçın ucundan barmaq ucu uzunluğunda bir hissəni kəsir.
Saç kəsildikdən sonra ehram qadağaları aradan qalxır: adi paltar geyinmək, ətir istifadə etmək, dırnaq tutmaq icazəlidir. Ehram halında nəyin qadağan olduğunu xatırlamaq istəyirsinizsə, ehram qadağaları yazısına baxın.
Məscidin ətrafında və otellərin yaxınlığında bərbərxanalar var. Gigiyena baxımından bir məsləhət: ya öz ülgücünüzü gətirin, ya da bir dəfəlik istifadə edilən tiyə istəyin. İzdihamlı vaxtlarda bəzi bərbərlər tiyəni dəyişmədən işləyə bilir, bunu soruşmaq sizin haqqınızdır.
Məzhəblərə görə səyin hökmü
Səyin ümrədəki yeri məzhəblər arasında fərqli qiymətləndirilir və bu, əməli tərk etmə halında nəyin lazım olduğunu dəyişir.
- Hənəfi məzhəbi: səy vacibdir, rükn sayılmır. Tərk edilərsə ümrə batil olmur, lakin qurban (dəm) lazım gəlir.
- Şafii, Maliki və Hənbəli məzhəbləri: səy rükndür. Yerinə yetirilmədikdə ümrə tamamlanmır və qurbanla əvəz olunmur.
Dəstəmaz məsələsi də fərqlidir. Təvaf üçün dəstəmaz əksər məzhəblərdə şərt sayılırsa, səy üçün çox vaxt müstəhəb hesab olunur. Heyz dövründə olan qadının təvaf edə bilməməsi səyin də gecikməsinə səbəb olur, çünki ardıcıllıq pozulmamalıdır. Bu məsələni qadınlar üçün ümrə yazısında ayrıca izah etmişik.
Qeyd: bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır. Fiqhi təfərrüatlarda öz məzhəbinizin qaydasına və qrupla gedən din xadiminin göstərişinə əməl edin.
Sual-cavab
Səyi fasilə verib iki hissədə etmək olar?
Zərurət olduqda ara vermək mümkün sayılır, məsələn namaz vaxtı girdikdə və ya zəvvar özünü pis hiss etdikdə. Fasilədən sonra qaldığı şövtdən davam edir. Buna baxmayaraq alimlərin əksəriyyəti səyi ara vermədən tamamlamağı məsləhət görür.
Səy zamanı hansı duanı oxumaq lazımdır?
Hər şövt üçün müəyyən edilmiş məcburi dua yoxdur. Məsnun dualar var və bunların mətni qrup rəhbərlərində olur, lakin öz dilinizdə dua etmək, zikr etmək və ya Quran oxumaq da olar.
Şövtlərin sayını qarışdırmışam, nə etməliyəm?
Şübhə halında az olan rəqəmi əsas tutub davam etmək məsləhət görülür. Yəni altı ilə yeddi arasında tərəddüd edirsinizsə, altı saymaq və bir şövt daha etmək daha ehtiyatlı yoldur.
Təkərli kürsü ilə səy edən zəvvar yaşıl sahədə sürəti artırmalıdır?
Xeyr, sürətli yeriş yalnız piyada gedən kişilərə aiddir. Kürsüdə oturan zəvvar üçün belə bir tələb yoxdur, kürsünü sürən şəxs üçün də.
Ümrə tam olaraq hansı anda bitir?
Təvaf, səy və saç kəsmə əməlləri tamamlandıqdan sonra ümrə bitir və ehram halından çıxılır. Ümrənin bütün mərhələlərinə bir yerdə baxmaq istəyirsinizsə, ümrə necə edilir yazısı addım-addım izah verir.
Səydən sonrakı sonuncu addım saçı qırxdırmaq və ya qısaltmaqdır. Qaydanı ayrıca izah etmişik: Həlq və təqsir nədir? Ümrədən sonra saç qısaltma qaydası
Səfa və Mərvəyə çatanda hansı ayənin oxunduğunu və səy zamanı edilən zikrləri ümrə duaları yazımızda topladıq.
Hazırlaşmağa başlayırsınız?
2026 və 2027 mövsümü üçün ümrə proqramlarımızı ümrə ziyarəti turları səhifəsində görə bilərsiniz. Tarixlər, otel seçimləri və qrup rəhbərləri ilə bağlı suallarınız varsa 077 333 34 44 nömrəsinə zəng edin.
Səydən əvvəlki mərhələ olan təvafı bu yazıda addım-addım verdik.
