Ümrəyə ilk dəfə gedənlərin tərəddüd etdiyi məsələlərdən biri namazdır. Evdə hər şey yerinə düşmüşdü: vaxt bəlli, yer bəlli, rəkət sayı bəlli. Səfərdə iki şey dəyişir. Birincisi, müsafir olduğunuz üçün namazın qısaldılması məsələsi ortaya çıxır. İkincisi, Məscidül-Həram və Məscidün-Nəbəvinin öz nizamı var, orada namaz vaxtı on minlərlə insanla bir yerdə hərəkət edirsiniz.
Aşağıdakı izahlar ümumi çərçivədir. Qəsrin hökmü və müddəti məzhəbdən məzhəbə dəyişir, ona görə öz məzhəbinizin qaydasına və qrupla gedən din xadiminin göstərişinə əməl edin.
Qəsr namazı nədir?
Şərii məsafəni keçib başqa şəhərə gedən insan müsafir sayılır. Müsafir dörd rəkətli fərz namazları, yəni zöhr, əsr və işanı iki rəkət qılır. Sübh namazı iki rəkət olduğu kimi qalır, məğrib üç rəkət qılınır. Qəsr fərz namazlara aiddir, nafilə və vitr barədə yanaşma isə məzhəblərdə eyni deyil.
Ümrə səfərində məsələni çətinləşdirən şey qalma müddətidir. Turlar adətən bir həftə ilə on gün arasında olur, bu da bir çox məzhəbdə müsafirliklə muqimlik arasındakı sərhədə düşür. Üstəlik Məkkəyi-Mükərrəmədən Mədinəyi-Münəvvərəyə keçid ayrı səfər kimi hesablanır, yəni şəhər dəyişəndə müddət yenidən başlayır. Bu iki detalı yola düşməzdən əvvəl dəqiqləşdirmək, orada tərəddüd etməkdən asandır.
Məzhəblərə görə yanaşma
| Məzhəb | Qəsrə baxış |
|---|---|
| Hənəfi | Müsafir üçün dörd rəkətli fərzləri iki rəkət qılmaq əsasdır. Bir yerdə on beş gün və daha çox qalmaq nəzərdə tutulursa, şəxs muqim sayılır və namazları tam qılır. |
| Şafii, Maliki, Hənbəli | Qəsr icazə kimi görülür, istəyən tam da qıla bilər. Qalma müddəti dörd günü keçəndə tam qılmaq əsas götürülür. |
| Cəfəri | Şərii məsafəni keçən müsafir üçün qəsr vacibdir. On gün qalmaq qərarı verilirsə namaz tam qılınır. Məscidül-Həram və Məscidün-Nəbəvi üçün bəzi mərcələrə görə tam qılmaq seçimi mövcuddur. |
Cədvəl yalnız ümumi istiqamət verir. Fərdi hallar, məsələn işi daimi səfərdə olanlar və ya qalma müddətini sonradan uzadanlar, ayrıca soruşulmalıdır.
Məscidül-Həramda namaz vaxtı nə baş verir
Camaat namazından qırx-əlli dəqiqə qabaq Hərəmin içi dolur. Azanla iqamə arası qısadır, təxminən on dəqiqə. Yəni azanı eşidəndən sonra yer axtarmağa başlamaq gec olur. Vaxtında gəlib bir yerdə oturmaq ən rahat yoldur.
- Boş səccadə qoyub yer saxlamaq işləmir, görəvlilər onları yığışdırır. Yerinizdə özünüz olmalısınız.
- Camaat namazı başlayanda mataf sahəsində təvaf dayanır və hər kəs olduğu yerdə səfə düzülür. Namazdan sonra təvafınızı qaldığınız dövrədən davam etdirirsiniz.
- Fərz namazdan sonra tez-tez cənazə namazı qılınır. İmam elan edəndə camaat ayaq üstə qalır. İştirak etmək istəməyən kənara çəkilə bilər, ancaq səfin ortasından keçib çıxmaq çətin olur.
- Yay aylarında dam mərtəbəsi və açıq həyət çox qızır. Bağlı, kondisionerli sahələr rahatdır, amma onlar daha tez dolur.
- Ayaqqabını girişdəki rəflərə qoyursunuzsa, rəfin nömrəsini və qapının adını yadda saxlayın. Parça torbada özünüzlə daşımaq daha təhlükəsizdir.
Hərəmin qapıları, mərtəbələri və təvaf sahələri ilə bağlı geniş izahı Məscidül-Həramda yolunu necə tapmalı yazısında vermişik.
Cümə namazı və dəstəmaz məsələsi
Həftənin ən sıx günü cümədir. O gün Hərəmə iki saat əvvəl gəlmək məsləhətdir, çünki bina dolduqdan sonra girişlər bağlanır və insanlar ətrafdaki küçələrdə, körpülərdə namaza dururlar. Otelinizdən çıxanda bunu nəzərə alın, həmçinin cümə namazından sonra geri dönüş yollarının yarım saata qədər tıxandığını gözləyin.
Dəstəmaz və tualet sahələri əsasən aşağı mərtəbələrdə və açıq həyətin kənarlarındadır. Namazdan iyirmi dəqiqə qabaq orada növbə yaranır, ona görə dəstəmazı oteldən alıb gəlmək vaxt qazandırır. Yolda dəstəmazınız pozularsa, məscidin öz sahələrindən istifadə etmək olar, amma yerinizi itirmək ehtimalını da hesaba alın.
Təvaf namazı və onunla bağlı incəliklər
Təvafı bitirdikdən sonra iki rəkət namaz qılınır. Ən fəzilətli yer Məqamı-İbrahimin arxası sayılır, ancaq izdihamda orada dayanmaq həm sizin üçün çətindir, həm təvaf edənlərə maneə olur. Belə vaxtlarda bir qədər geri çəkilib mataf sahəsinin kənarında, ya da üst mərtəbədə qılmaq geniş yayılmış tətbiqdir. Namazın yeri ilə bağlı incəliklər məzhəbə görə fərqlənir, qrupunuzun din xadimindən soruşun.
Təvafın özü haqqında addım-addım izah Təvaf nədir yazısındadır. Ümrənin ümumi ardıcıllığını xatırlamaq üçün Ümrə necə edilir yazısına baxa bilərsiniz.
Mədinəyi-Münəvvərədə namaz və Rövzə
Məscidün-Nəbəvi Hərəmə nisbətən sakit işləyir, lakin Rövzə hissəsi istisnadır. Rövzədə namaz qılmaq üçün Nusuk tətbiqindən icazə lazımdır və icazə konkret vaxt aralığına verilir. Qadınlar üçün ayrılmış saatlar kişilərdən fərqlidir. Prosesi Rövzə icazəsi necə alınır yazısında addım-addım yazmışıq.
Məscidin içində səs, şəkil çəkmək və səflərdə davranışla bağlı qaydalar Məscidün-Nəbəvidə ədəb qaydaları yazısında toplanıb.
Qadınlar üçün namaz sahələri
Hər iki məsciddə qadınlar üçün ayrılmış girişlər və sahələr var, qapıların üzərində işarələr olur. Mataf sahəsi ortaqdır, bina daxilindəki namaz sahələri isə ayrıdır. Qrupla gedirsinizsə, namazdan sonra görüşəcəyiniz qapını və mərtəbəni əvvəlcədən müəyyən edin, çünki namaz bitəndə izdihamda telefon şəbəkəsi işləməyə bilər. Mehrem, geyim və heyz dövrü ilə bağlı suallar üçün Qadınlar üçün ümrə yazısına baxın.
İşinizi asanlaşdıran kiçik şeylər
- Qatlanan nazik səccadə. Mərmər döşəmə sərin olur, hər yerdə də xalça olmur.
- Ayaqqabı üçün parça torba.
- Telefonda namaz vaxtları tətbiqi. Hərəmin içində qibləni axtarmağa ehtiyac yoxdur, səflər onsuz da düzülür.
- Kiçik su butulkası. Zəmzəm qabları hər yerdədir, ancaq namazdan sonra onların ətrafı dolu olur.
- Qrup üçün konkret görüş nöqtəsi: qapının adı və mərtəbə. Çıxışda görüşərik deyib ayrılmaq orada işləmir.
Ən çox verilən suallar
Hərəmdə də namazı qısa qılmaq olar?
Müsafirlik şərtləri sizə şamil olunursa, bəli. Hənəfi və Şafii yanaşmasında Hərəm bu baxımdan ayrı hökm daşımır. Cəfəri məzhəbində isə Məscidül-Həram və Məscidün-Nəbəvi üçün tam qılmaq seçimindən söhbət açılır. Öz məzhəbinizin qaydasına əməl edin.
Camaat namazına yetişməsəm nə edim?
Fərdi qıla bilərsiniz. Hərəmdə əsas camaat bitəndən sonra da kiçik camaatlar yaranır, onlara qoşulmaq mümkündür. Səflərin arasından keçib qabağa getməyə çalışmayın, kənardan yer tapmaq asandır.
Təvaf namazını Məqamın arxasında qıla bilmədim, nə olur?
İzdiham səbəbi ilə mataf sahəsinin başqa yerində və ya üst mərtəbədə qılmaq adi haldır. Bu məsələdə də məzhəblərin yanaşması fərqlidir, din xadiminizdən dəqiqləşdirin.
Namaz vaxtında təvaf edirdim, təvafa yenidən başlamalıyam?
Xeyr. Olduğunuz yerdə səfə qoşulursunuz, namazdan sonra təvafı qaldığınız dövrədən davam etdirirsiniz. Dövrə sayını qarışdırmamaq üçün sayğac ya da telefonda qeyd işinizi asanlaşdırır.
Qadınlar Rövzədə namaz qıla bilər?
Bəli, qadınlar üçün ayrılmış vaxt aralığında və Nusuk icazəsi ilə. İcazə saatları dəyişə bilir, ona görə tətbiqi gün ərzində yoxlamaq lazımdır.
Ümrə tarixləri, otel seçimi və qrupla gedən din xadimi ilə bağlı suallarınız varsa, ümrə turlarımıza baxa bilərsiniz. Əlaqə: 077 333 34 44.
